Zero van Marc Elsberg

Titel Zero
Auteur Marc Elsberg
Oorspr. titel Zero  © 2014 | Vertaling: Anne Marie Koper
Gegevens Paperback | blz. 365 |  Van Holkema & Warendorf | sep 2014
ISBN 978 90 225 7156 9    978 90 023 0217 2
NUR/NUGI 332 (thriller)
Waardering 7+
Inhoud:

Tijdens haar onderzoek naar de dood van een tiener komt journaliste Cynthia Bonasant terecht op Freemee, een online platform met miljoenen gebruikers. Freemee analyseert de data van gebruikers en geeft ze adviezen voor een beter en succesvoller leven.

Er is maar één iemand die wijst op de gevaren van Freemee: ZERO, de meestgezochte online activist ter wereld. Wanneer Cynthia ontdekt dat ZERO gelijk heeft en dat Freemee de verzamelde data gebruikt om vrijwel onbeperkte macht te verkrijgen, wordt ze het doelwit van deze machtige en meedogenloze organisatie. En in een wereld waarin camera’s, databrillen en smartphones exact vastleggen waar je bent, is ontsnappen onmogelijk...



Recensie:

Gevangenen van het digitale web

“ZERO leest misschien als een toekomstroman, maar alle technologie die hierin wordt beschreven bestaat al” schrijft de Oostenrijker Marc Elsberg in zijn voorwoord. Het bestaat niet alleen, het wordt ook al volop gebruikt. De subtitel luidt niet voor niets: “Zij weten wat jij doet” en eigenlijk zou iedereen alleen al daarom dit boek moeten lezen.

ZERO opent met een spannende scène waarbij de Amerikaanse president door drones wordt aangevallen tijdens een gezinspartijtje golf. De aanslag wordt live via Internet uitgezonden waarbij de beveiliging en de president belachelijk worden gemaakt voor het oog van de hele wereld. Een groep of persoon genaamd “ZERO” eist de verantwoordelijkheid op en ook al is er niemand gewond geraakt, m.u.v. het ego van de president, wordt ZERO meteen tot terrorist gebombardeerd.

Eén van de mensen die de aanval live op beeld heeft gevolgd is Cynthia Bonsant, journaliste bij het Londense dagblad en online magazine The Daily. Ze krijgt van haar ambitieuze hoofdredacteur de opdracht ZERO op te sporen voor een exclusief interview. Ze krijgt daarbij hulp van de aantrekkelijke internetgoeroe Chander. Om haar werk te vergemakkelijken krijgt ze een slimme bril met geavanceerde software voor o.a. gezichtsherkenning. Haar tienerdochter Viola – Vi - is razend enthousiast over haar moeders nieuwe speeltje en zeurt net zolang totdat ze de bril een dagje mag lenen. Samen met een stel vrienden test Vi de smartglasses uit maar het experiment eindigt in een drama als Adam, één van Vi’s vrienden, een crimineel in het vizier krijgt en bij de achtervolging om het leven komt. Cynthia vraagt zich af hoe dit kon gebeuren? Ze ontdekt dat Vi en haar vrienden allemaal lid zijn van het internetportaal "Freemee" die in ruil voor het vrijwillig verstrekken van privédata handige tips geeft op allerlei gebied middels zogenaamde actapps. ZERO wijst al langer op de gevaren van dataverzameling en Cynthia hoopt met het vinden van de cyberactivist(en) twee vliegen in één klap te kunnen slaan. Maar ze is niet de enige die ZERO zoekt.

Ons leven wordt steeds eenvoudiger gemaakt met allerlei handige tools als pinloos betalen, navigatiesystemen en diverse apps. Met de opkomst van smart-tv’s, smartwatches, slimme meters, lerende thermostaten en Google glass wordt het scala aan mogelijkheden alleen maar groter. Gemak dient de mens tenslotte. Dat bedrijven deze toepassingen ook gebruiken om gegevens over ons vast te leggen en te verkopen, vinden we blijkbaar niet zo belangrijk. Ik hoor vaak de opmerking: “Ze mogen alles van me weten, ik heb toch niets te verbergen”. Maar is dat zo? Als bijvoorbeeld via je smartwatch blijkt dat je bloeddruk te hoog is en die gegevens worden tegen betaling doorgesluist naar je zorgverzekeraar die vervolgens je premie omhoog gooit, ben je dan nog zo blij?
Marc Elsberg is niet de eerste die over deze zorgwekkende ontwikkeling schrijft. Een visionair op dit gebied was natuurlijk George Orwell met zijn 1984 die hij in 1948 schreef. In ZERO worden talloze andere boeken en films aangehaald die wijzen op de gevaren van totale (digitale) controle.

De gebeurtenissen rond ZERO wordt verteld vanuit verschillende gezichtspunten: inlichtingendiensten, hoge rijksambtenaren, directie van Freemee maar hoofdzakelijk vanuit het hoofdpersonage Cynthia Bonsant. De wisseling van perspectief gaat soms vrij abrupt. Elk hoofdstuk begint met een prikkelende chatwisseling tussen de leden van ZERO waardoor je nieuwsgierigheid wordt geprikkeld. Helaas is Elsberg er niet in geslaagd het niveau van Black-Out te evenaren waarin hij op geloofwaardige wijze een beschaafd volk in een paar maanden tijd wist te reduceren tot een stel primitievelingen. Na de spectaculaire opening zakt ZERO enigszins weg en wordt het te docerend maar dat is slechts van korte duur daarna komt de vaart er weer in en neemt de spanning toe.

ZERO lijkt een schijnbaar futuristisch scenario maar het is de harde realiteit. Datamining is de nieuwe olie van onze digitale economie geworden. Was 1984 een doemscenario waarvan niemand geloofde dat het ooit werkelijkheid zou worden. Anno 2014 zijn we dat stadium ver voorbij en worden we op veel grotere schaal beïnvloed, gemanipuleerd en in de gaten gehouden. We spraken schande van de praktijken van de STASI maar de controle heden ten dage is veel omvattender en bijna onontkoombaar. Het verkopen van je eigen data wordt binnen een paar jaar heel gewoon met alle gevaren van dien. Het net sluit zich steeds verder en als we niet oppassen worden we gevangenen van het digitale web.

© RtH 12-10-14